Từ thư viện truyền thống đến không gian đọc số, các trường học ở Hải Phòng đang đổi mới cách tổ chức hoạt động, khơi dậy niềm yêu thích đọc sách cho học sinh.

Nhiều giải pháp lan tỏa văn hóa đọc
Việc phát triển văn hóa đọc trong các nhà trường có ý nghĩa hết sức quan trọng, giúp học sinh hình thành lối sống lành mạnh, hạn chế sử dụng các thiết bị điện tử gây hại sức khỏe và mạng xã hội thiếu kiểm soát ảnh hưởng đến sự phát triển tâm sinh lý.
Thông qua các hoạt động trải nghiệm tại thư viện số Trường THCS Trần Hưng Đạo (phường Lưu Kiếm), học sinh được tiếp cận sách bằng nhiều hình thức sáng tạo. Từ năm học 2025 – 2026, em Bùi Minh Phong, học sinh lớp 7A5, cùng các bạn xây dựng bản đồ tư duy từ nội dung sách, vẽ bìa sách yêu thích, đóng vai nhân vật và thuyết trình về tác phẩm. Cán bộ thư viện tư vấn sách theo sở thích, giúp các em lựa chọn tài liệu phù hợp.
Theo thầy Đỗ Anh Dũng, Hiệu trưởng nhà trường, chuyển đổi số trong giáo dục có thể cần thiết bị, đường truyền, phần mềm, nhưng quan trọng nhất vẫn là con người. Giáo viên, cán bộ thư viện cần tâm huyết, thấu hiểu học sinh để tạo dựng không gian tri thức có cảm xúc, nơi các em được lắng nghe và định hướng.
Không chỉ đổi mới cách tiếp cận sách, nhà trường còn đưa hoạt động đọc vào nền nếp sinh hoạt học đường thông qua phong trào “Đọc và làm theo báo Đội”, hưởng ứng “Nghìn việc tốt” với chủ đề “Đọc sách mỗi ngày”. Học sinh đọc báo vào giờ ra chơi giữa giờ thứ 5 hằng tuần và tại lớp học, thư viện, sân trường. Qua đó, các em tìm hiểu lịch sử, truyền thống dân tộc, lòng yêu nước, tình cảm thầy trò và những tấm gương người tốt, việc tốt.
Từ việc đọc và tiếp nhận nội dung, học sinh còn được khuyến khích tương tác, sáng tạo để chia sẻ điều bổ ích từ sách. Mô hình “Không gian đọc sách, tương tác và sinh hoạt Đội” của Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Hồng Bàng) kết hợp đọc báo Đội, sách kỹ năng sống, lịch sử, truyện thiếu nhi với các hoạt động giới thiệu sách hay, thi kể chuyện, chia sẻ câu chuyện đẹp và thiết kế infographic về văn hóa đọc. Cách làm này giúp hoạt động đọc thêm sinh động, đồng thời rèn kỹ năng giao tiếp, trình bày và sáng tạo cho học sinh.
Một hướng đi khác là ứng dụng công nghệ để mở rộng không gian và nguồn học liệu. Trường Tiểu học Đinh Tiên Hoàng hoàn thành hệ thống thư viện điện tử từ tháng 4/2023, tích hợp hai phân hệ quản lý thư viện truyền thống và thư viện số, cung cấp sách điện tử, sách nói, tranh ảnh, video, bài giảng điện tử và học liệu số. Gần 11.000 cuốn sách giấy được cập nhật cùng sách giáo khoa theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Giáo viên, học sinh có thể truy cập tài liệu qua thiết bị kết nối internet, thuận lợi khai thác học liệu và tự học.
Ở cấp THPT, việc lan tỏa văn hóa đọc còn được thúc đẩy bằng sự chung tay của học sinh. Trường THPT Trần Hưng Đạo vận động học sinh khối 12 tặng lại sách cho khóa sau, đồng thời tổ chức cuộc thi làm video clip “Cuốn sách tôi yêu”. Các sản phẩm được cập nhật thường xuyên, tạo cơ hội để học sinh giới thiệu sách hay, chia sẻ sở thích đọc. Học sinh mong muốn nhà trường tiếp tục tổ chức những sân chơi bổ ích như vậy để các em có thêm động lực nuôi dưỡng niềm đam mê với sách.
Đưa phong trào đọc sách phát triển theo chiều sâu

Theo cô Đặng Thu Hoài, giáo viên ngữ văn Trường THPT Trần Hưng Đạo, các loại hình giải trí trực tuyến, mạng xã hội và phương tiện nghe nhìn ngày càng hấp dẫn, tạo sức cạnh tranh lớn với sách, truyện. Ở một số địa bàn ngoại thành, vùng xa, điều kiện kinh tế khó khăn, thư viện cơ sở và nhà sách còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận sách, báo. Với học sinh cuối cấp, áp lực học tập khiến thời gian dành cho đọc sách ngày càng thu hẹp. Những yếu tố này đặt ra yêu cầu cần tạo môi trường thuận lợi và có cách thức phù hợp để duy trì thói quen đọc trong học sinh.
Trong đó, gia đình và nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng tình yêu sách từ sớm. Cô Lại Thị Ánh Thu, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương (phường Hồng Bàng), cho rằng cha mẹ cần quan tâm, đồng hành, khuyến khích con đọc sách. Nhà trường tiếp tục đầu tư không gian thư viện, ứng dụng công nghệ số, bổ sung sách in và sách điện tử có nội dung phong phú, phù hợp lứa tuổi. Các hoạt động đọc trong giờ ra chơi cũng góp phần tạo thêm lựa chọn giải trí lành mạnh, giúp học sinh giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử và mạng xã hội.
Ở phạm vi toàn ngành, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố triển khai nhiều giải pháp mở rộng nguồn sách, đưa sách đến gần hơn với học sinh. Phong trào xây dựng “Thư viện 50K” khuyến khích mỗi học sinh đóng góp một cuốn sách, báo cho thư viện lớp. Ngành Giáo dục cũng vận động các nguồn lực xây dựng tủ sách lớp học, phát triển đội ngũ nòng cốt và nhân rộng những cách làm hiệu quả.
Hiện hơn 1.000 trường học trên địa bàn thành phố có thư viện với hàng trăm nghìn đầu sách giấy cùng các thư viện điện tử trường học. Tuy nhiên, để phong trào phát triển theo chiều sâu, cần nâng cao nhận thức, giúp học sinh hiểu rõ giá trị của sách trong bồi đắp tri thức, nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách và phát triển năng lực tự học.
Kế hoạch số 114/KH-SGDĐT của Sở Giáo dục và Đào tạo về tiếp tục thực hiện Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng là một trong các giải pháp hướng tới nâng cao kỹ năng tiếp nhận, sử dụng thông tin và tri thức thông qua đọc sách phục vụ học tập, nghiên cứu, giải trí. Qua đó, từng bước đưa việc đọc trở thành nhu cầu thường xuyên, góp phần phát triển năng lực tự học và khả năng tự bồi dưỡng của học sinh.
BÙI HẠNH


