Hải Phòng xác định logistics số sẽ là đòn bẩy chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành này, giảm chi phí xã hội và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Phát triển mô hình cảng xanh, thông minh
Trong “bức tranh” phát triển kinh tế của Hải Phòng, logistics từ lâu giữ vai trò trụ cột, là “mạch máu” kết nối sản xuất, thương mại, xuất nhập khẩu của cả khu vực phía Bắc. Hải Phòng sở hữu hệ thống cảng biển lớn nhất miền Bắc, trong đó có cụm cảng nước sâu Lạch Huyện, các khu bến tại Đình Vũ, Chùa Vẽ, Tân Vũ… với năng lực tiếp nhận tàu trọng tải lớn, kết nối trực tiếp các tuyến hàng hải quốc tế. Sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, khu kinh tế Đình Vũ, Cát Hải, cùng dòng vốn FDI liên tục tăng khiến nhu cầu logistics ngày càng cao, đa dạng và phức tạp.
Việc liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về Chỉ số chuyển đổi số (DTI) cho thấy quyết tâm và cách làm bài bản của thành phố. Một trong những minh chứng rõ nét cho chuyển đổi số trong logistics là quá trình hiện đại hóa tại Cảng Hải Phòng. Đơn vị này triển khai hệ thống cảng điện tử (ePort), cho phép doanh nghiệp thực hiện đăng ký lệnh giao nhận, thanh toán phí, tra cứu thông tin container hoàn toàn trực tuyến. Nhờ đó, thời gian làm thủ tục được rút ngắn đáng kể, giảm tiếp xúc trực tiếp, hạn chế sai sót và tăng tính minh bạch. Không dừng ở đó, Cảng Hải Phòng còn hợp tác với FPT triển khai giải pháp quản trị tài chính số (FPT CFS), đồng bộ dữ liệu, tự động hóa quy trình kiểm soát chứng từ và dòng tiền.
Tại nhiều doanh nghiệp logistics trên địa bàn, các phần mềm quản lý vận tải (TMS), quản lý kho (WMS), định vị GPS, hóa đơn điện tử, chữ ký số… trở thành công cụ vận hành thường xuyên. Một số đơn vị bước đầu ứng dụng phân tích dữ liệu lớn để dự báo lưu lượng hàng hóa, tối ưu tuyến vận chuyển, tiết kiệm nhiên liệu và nhân lực.
Ông Đoàn Trung Nguyên, Phó Giám đốc Cảng Nam Đình Vũ (thuộc Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Cảng Đình Vũ) thông tin, đơn vị đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển mô hình cảng xanh nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, giảm chi phí logistics và hướng tới phát triển bền vững.
Nổi bật là ứng dụng SmartPort, cho phép doanh nghiệp thực hiện trực tuyến các thủ tục giao nhận, nâng hạ, đóng rút, thanh toán và tra cứu dữ liệu đa cảng. Thời gian xử lý một bộ lệnh giảm từ 3 đến 4 giờ xuống còn khoảng 30 phút, đồng thời cập nhật dữ liệu liên tục, giúp giao dịch chính xác, tiết kiệm chi phí, nhân sự và giảm phát thải do hạn chế di chuyển.
Smartgate, cổng cảng thông minh ứng dụng AI, tự động nhận diện container, biển số xe, rơ – moóc, niêm chì, giấy tờ và xác thực bằng QR Code. Hệ thống đối chiếu dữ liệu, tự động đóng/mở barie trong 5 đến 7 giây (so với 5 đến 7 phút trước đây), đạt tỷ lệ nhận diện 95 đến 97%. Smartgate còn hỗ trợ chụp hình phương tiện, kiểm tra tình trạng container, cảnh báo I.M.O và quá tải.
Bên cạnh đó, cảng triển khai các hệ thống số hóa như Gate Tracker, Yard Tractor, M&R. Cảng Nam Đình Vũ tích hợp mục tiêu ESG vào hoạt động, đầu tư năng lượng tái tạo, giải pháp tiết kiệm năng lượng và giảm khí thải, hướng đến mô hình cảng và chuỗi cung ứng xanh bền vững.
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, chính quyền thành phố đóng vai trò kiến tạo thông qua xây dựng hạ tầng số và dữ liệu dùng chung. Hải Phòng hình thành kho dữ liệu tập trung với hàng trăm bộ dữ liệu của các sở, ngành; vận hành cổng dữ liệu mở phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Trong lĩnh vực logistics, việc tích hợp dữ liệu giữa hải quan, cảng vụ, doanh nghiệp khai thác cảng và cơ quan quản lý chuyên ngành giúp giảm trùng lặp thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao liên quan đến đầu tư, xây dựng, đăng ký kinh doanh, cấp phép vận tải… được triển khai đồng bộ, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp logistics mở rộng hoạt động.
Hướng tới logistics xanh và bền vững
Chuyển đổi số logistics tại Hải Phòng đang được đẩy mạnh nhằm biến thành phố thành trung tâm dịch vụ cảng biển, logistics thông minh, hiện đại hàng đầu cả nước giai đoạn 2025 – 2030. Chuyển đổi số không chỉ nhằm tăng hiệu quả kinh tế mà còn phục vụ mục tiêu phát triển bền vững. Hải Phòng định hướng phát triển logistics xanh, giảm phát thải khí nhà kính, tối ưu năng lượng trong vận hành cảng và kho bãi.
Việc ứng dụng công nghệ giúp tối ưu lịch tàu, hạn chế tình trạng chờ đợi, giảm tiêu hao nhiên liệu. Hệ thống quản lý phương tiện bằng định vị và dữ liệu thời gian thực góp phần điều tiết giao thông, giảm ùn tắc khu vực cảng. Nhiều doanh nghiệp từng bước chuyển sang sử dụng xe tải tiêu chuẩn khí thải cao, nghiên cứu phương án sử dụng năng lượng tái tạo tại kho bãi.
Thành phố cũng tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi mô hình cảng biển xanh, cảng thông minh, gắn phát triển logistics với quy hoạch đô thị ven biển, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.
Logistics số không chỉ phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, mà còn tác động lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác của thành phố. Theo PGS. TS Lê Thị Hương Giang, Phó trưởng Bộ môn Công trình cảng, Khoa Công trình (Trường Đại học Hàng hải Việt Nam), hệ thống vận tải, kho bãi thông minh giúp doanh nghiệp sản xuất giảm tồn kho, nâng cao năng lực giao hàng đúng hạn, tăng uy tín với đối tác quốc tế. Thương mại điện tử phát triển mạnh cũng kéo theo nhu cầu logistics hiện đại, tạo thêm việc làm và cơ hội khởi nghiệp.
Về dài hạn, chuyển đổi số logistics góp phần củng cố vị thế của Hải Phòng như một trung tâm logistics quốc tế, cửa ngõ giao thương quan trọng của miền Bắc và cả nước. Khi chi phí logistics giảm, môi trường kinh doanh minh bạch, hạ tầng số đồng bộ, thành phố sẽ tiếp tục thu hút các nhà đầu tư lớn trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm cảng biển và logistics trong khu vực, Hải Phòng lựa chọn con đường phát triển dựa trên nền tảng số hóa và đổi mới sáng tạo. Từ cảng điện tử, quản trị số, dữ liệu mở đến logistics xanh, tất cả đang tạo nên hệ sinh thái logistics hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Chuyển đổi số vì thế không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà là chiến lược phát triển dài hạn, gắn với mục tiêu xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố công nghiệp hiện đại, trung tâm logistics tầm cỡ khu vực, phát triển nhanh, bền vững.
THU HẰNG