Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và Luật Hộ tịch (sửa đổi) sẽ phân quyền mạnh hơn và đẩy nhanh chuyển đổi số trong quản lý.
Tiếp tục Phiên họp thứ 55, chiều 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và Luật Hộ tịch (sửa đổi), với trọng tâm là phân quyền mạnh hơn và đẩy nhanh chuyển đổi số trong quản lý.
Tập trung phân quyền tối đa cho chính quyền thành phố
Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò riêng của Hà Nội.
Dự thảo luật lần này có cách tiếp cận mới: không quy định chi tiết như trước mà tập trung phân quyền tối đa cho chính quyền thành phố. Hà Nội sẽ được chủ động quyết định nhiều vấn đề thuộc thẩm quyền, qua đó mở rộng không gian sáng tạo và tự chịu trách nhiệm. Đi kèm với đó là yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Theo cơ quan soạn thảo, dự thảo đã sửa đổi toàn diện các nội dung của Luật Thủ đô 2024, từ tổ chức chính quyền, công vụ đến quy hoạch, phát triển kinh tế – xã hội, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nguồn lực phát triển và liên kết vùng.
Định hướng chung là luật chỉ quy định các nguyên tắc, còn thẩm quyền cụ thể được phân cấp mạnh cho thành phố, khẳng định vị trí pháp lý đặc thù của Thủ đô và cơ chế ưu tiên áp dụng riêng.
Thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết các cơ quan cơ bản tán thành việc sửa đổi toàn diện luật. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ phạm vi lĩnh vực Hà Nội được ban hành quy định khác với cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những vấn đề đặc thù về quản trị đô thị hoặc cần thí điểm chính sách mới.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định chặt chẽ điều kiện, quy trình ban hành các cơ chế đặc thù, bao gồm đánh giá tác động, tham vấn ý kiến và áp dụng có thời hạn. Đây được xác định là cơ chế riêng cho Hà Nội, không áp dụng cho địa phương khác.
Chuyển đổi số mạnh mẽ trong đăng ký hộ tịch
Cùng phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết dự thảo bổ sung quy định bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch cho người gốc Việt chưa xác định quốc tịch và trẻ em sinh ra hoặc sinh sống ổn định tại Việt Nam.
Một điểm mới quan trọng là cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ chủ động khai thác dữ liệu từ các hệ thống thông tin, chỉ yêu cầu người dân cung cấp giấy tờ khi không thể tra cứu hoặc dữ liệu chưa đầy đủ. Đồng thời, dự thảo khẳng định giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử tương đương bản giấy trong các giao dịch và thủ tục hành chính.
Cơ quan thẩm tra đánh giá việc sửa đổi luật là cần thiết, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hộ tịch.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị đẩy mạnh xây dựng hộ tịch số, kết nối liên thông để người dân có thể đăng ký hộ tịch ở bất cứ đâu, không phụ thuộc nơi cư trú hay địa giới hành chính. Đồng thời, cần quy định rõ giá trị pháp lý của bản điện tử, bảo đảm tương đương bản giấy.
Một cải cách đáng chú ý là chuyển trách nhiệm chứng minh thông tin từ người dân sang cơ quan nhà nước. Thay vì phải nộp nhiều giấy tờ, người dân sẽ được hỗ trợ tra cứu thông tin từ các cơ sở dữ liệu như VNeID và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, qua đó giảm thủ tục và thời gian.
Về liên thông thủ tục, Chủ tịch Quốc hội đề xuất luật hóa các quy trình tích hợp như “3 trong 1” (khai sinh, đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế) và “2 trong 1” (khai tử, xóa đăng ký thường trú).
Đặc biệt, cần bảo đảm quyền của các nhóm yếu thế, như trẻ em chưa xác định được cha mẹ. Thủ tục khai sinh cần linh hoạt hơn để mọi trẻ em sinh ra đều được đăng ký, tiếp cận giáo dục và dịch vụ y tế.
Kết luận nội dung thảo luận, lãnh đạo Quốc hội yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật theo hướng bảo đảm chất lượng, tính khả thi và ổn định lâu dài, đáp ứng yêu cầu phát triển và quản lý trong giai đoạn mới.