Từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, VNeID đến những cách làm linh hoạt ở vùng sâu, vùng xa, biển đảo, công nghệ đã thực sự hướng về cử tri, giúp mỗi người thực hiện quyền và trách nhiệm công dân thuận lợi nhất.
Bước chuyển mới trong quản trị bầu cử
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của năm 2026. Điểm nổi bật của kỳ bầu cử lần này là sự tham gia sâu rộng của công nghệ trong công tác quản trị.
Theo báo cáo của Bộ Công an, việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID đã tạo bước đột phá trong lập danh sách cử tri. Hiện đã có 3.320 trên 3.321 đơn vị cấp xã, phường ứng dụng phần mềm vào công tác này, trừ đặc khu Hoàng Sa.
Trên hệ thống phần mềm, các đơn vị đã phân cử tri về khu vực bỏ phiếu cho hơn 78,5 triệu người đủ điều kiện, đạt 99,48%. Đây không chỉ là con số kỹ thuật mà còn cho thấy mức độ đồng bộ rất cao trong tổ chức thực hiện.
Tại phường Ba Đình, Hà Nội, việc rà soát và đối chiếu dữ liệu được thực hiện đồng bộ giữa Ủy ban bầu cử phường và Công an phường thông qua phần mềm dữ liệu dân cư quốc gia. Trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp vận hành sau sáp nhập, cách làm này giúp xử lý tốt bài toán biến động dân cư. Toàn phường có 34.840 cử tri, được chia thành 7 khu vực bầu cử; danh sách cử tri đã được niêm yết đúng quy định tại 27 điểm công cộng, bảo đảm tiến độ.
Không chỉ phục vụ quản lý, công nghệ còn được sử dụng để đưa thông tin bầu cử đến gần người dân hơn. Tại phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp, 40 mô hình “bé cúc” Sa Đéc được đặt tại không gian công cộng, nơi đông người, trụ sở cơ quan, đơn vị để cử tri thuận tiện tra cứu thông tin. Mã QR cho phép người dân quét để xem đơn vị bầu cử, khu vực bỏ phiếu, hỏi – đáp về bầu cử, sổ tay bầu cử, danh sách và tiểu sử ứng cử viên, hướng dẫn bỏ phiếu và cả kênh tiếp nhận ý kiến đóng góp.
Bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, cho rằng việc đa dạng hóa hình thức tiếp xúc cử tri, kể cả trực tuyến, là cách mở rộng không gian dân chủ và tăng độ phủ thông tin cho người ứng cử.
Nếu như ở những kỳ bầu cử trước, thông tin chủ yếu được truyền tải qua loa truyền thanh, pano, áp phích hay hội nghị tại thôn, tổ dân phố, thì năm nay nhiều xã, phường ở các vùng miền đã chủ động tận dụng công nghệ số, mạng xã hội và nền tảng trực tuyến để đưa thông tin đến gần dân hơn. Tại các địa phương như Cần Thơ, Sơn La, Đà Nẵng, Nghệ An…, trí tuệ nhân tạo cũng được sử dụng để làm mới hình thức tuyên truyền, giúp thông tin bầu cử trực quan, sinh động và dễ tiếp cận hơn.
Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai công tác bầu cử, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia, khẳng định công tác chuẩn bị từ Trung ương đến địa phương cơ bản đúng tiến độ, đúng luật, đồng bộ, chặt chẽ. Hệ thống văn bản hướng dẫn được ban hành đầy đủ, sớm; công tác nhân sự được chuẩn bị kỹ lưỡng; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; khiếu nại, tố cáo giảm và chưa phát sinh vụ việc phức tạp.
Để không ai bị đứng ngoài ngày hội lớn
Cùng với chuyển đổi số, công tác chuẩn bị bầu cử tại các địa phương còn cho thấy rõ tinh thần bám sát thực tiễn, hướng mạnh về cử tri ở mọi vùng miền.
Tại Hà Nội, hệ thống văn bản chỉ đạo được xây dựng xuyên suốt, nhiệm vụ được phân công rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Thành phố triển khai phần mềm quản lý thông tin bầu cử đến tận cấp xã, phối hợp với các đơn vị viễn thông để cấp tài khoản và tập huấn nghiệp vụ. Việc sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và VNeID giúp công tác thống kê nhân khẩu, lập danh sách cử tri chính xác và minh bạch hơn.
Tại Đà Nẵng, Chủ tịch Ủy ban bầu cử thành phố Nguyễn Đức Dũng cho biết cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh thành phố vừa thực hiện sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Với hơn 2,18 triệu cử tri, 93 xã, phường và 1 đặc khu, khối lượng công việc rất lớn. Đối với các địa bàn đặc thù như biên giới đất liền, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, thành phố yêu cầu rà soát kỹ và xây dựng phương án tổ chức phù hợp, bảo đảm quyền bầu cử của nhân dân.
Trên cơ sở điều kiện địa lý, giao thông và khoảng cách giữa khu vực bỏ phiếu với trung tâm hành chính, nhiều địa phương đã chủ động bố trí điểm bỏ phiếu hợp lý, đồng thời xây dựng phương án vận chuyển tài liệu, hòm phiếu và hồ sơ bầu cử.
Tại khu vực bỏ phiếu số 30 của phường Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, nơi có Bệnh viện Việt Nam – Thụy Điển với nhiều cử tri vãng lai là bệnh nhân và người nhà bệnh nhân, tổ bầu cử phối hợp chặt chẽ với bệnh viện để chốt danh sách sát ngày bầu cử, bảo đảm độ chính xác cao nhất. Địa phương cũng có phương án đưa hòm phiếu lưu động đến tận giường bệnh cho những cử tri không thể di chuyển. Cách làm này vừa đúng quy định, vừa thể hiện sự tôn trọng quyền công dân trong những hoàn cảnh đặc biệt.
Tại Quảng Ngãi, công tác tuyên truyền được triển khai linh hoạt bằng nhiều hình thức. Bà Y Tro, sinh năm 1938, ở thôn Đăk Duông, xã Ngọk Réo, chia sẻ rằng do tuổi cao, đi lại khó khăn nên không thể đến nhà Rông hay trụ sở Ủy ban Nhân dân xã để theo dõi thông tin bầu cử. Cán bộ xã đã đến tận nhà, cung cấp đầy đủ danh sách ứng cử viên để bà nắm bắt và lựa chọn.
Tinh thần bám sát thực tiễn còn thể hiện rõ ở các khu vực biên giới, hải đảo. Hội đồng Bầu cử Quốc gia đã cho phép nhiều địa phương tổ chức bầu cử sớm để bảo đảm quyền công dân cho những người đang làm nhiệm vụ nơi tuyến đầu Tổ quốc.
Chiều 5/3, tàu Kiểm ngư 260 cập cảng tại Thành phố Hồ Chí Minh, hoàn thành hải trình hơn một tuần chở tổ bầu cử ra khơi. Trên 13 con tàu trực chiến ở vùng biển giáp ranh với các nước bạn, cuộc bầu cử sớm đã diễn ra nghiêm túc, an toàn. Trưa 1/3, 100% cử tri trên nhà giàn DK1/9 tại bãi cạn Ba Kè đã hoàn thành bỏ phiếu sớm trong không khí trang nghiêm.
Trước đó, từ ngày 26/2, tại các khu vực bầu cử sớm ở các phường Tam Thắng, Phước Thắng của Thành phố Hồ Chí Minh, cán bộ, công nhân viên ngành Dầu khí sẽ làm nhiệm vụ tại giàn khoan vào đúng ngày bầu cử chính thức đã thực hiện quyền bỏ phiếu. Ngày 8/3, đồng loạt 20 điểm bỏ phiếu tại các đảo thuộc đặc khu Trường Sa tiến hành bầu cử sớm; riêng các khu vực trung tâm như đảo Trường Sa lớn và Lữ đoàn 146 sẽ bỏ phiếu cùng cả nước vào ngày 15/3.
Ở những nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số, phương châm “nghe dân nói, nói dân hiểu” được cụ thể hóa bằng những cách làm gần gũi. Nhiều địa phương phát huy vai trò của già làng, người có uy tín để truyền tải thông tin bầu cử một cách dễ hiểu, chân thực nhất.
Tại huyện Tri Tôn, An Giang, hệ thống truyền thanh hai ngôn ngữ Việt – Khmer trở thành cầu nối hiệu quả, giúp bà con nắm rõ quyền và nghĩa vụ cử tri, thời gian, địa điểm và ý nghĩa của lá phiếu. Ở xã Đồng Văn, Tuyên Quang, nơi hơn 80% dân số là người Mông, đội ngũ tuyên truyền là những người am hiểu tập quán, thông thạo tiếng Mông. Việc lồng ghép văn nghệ truyền thống vào các buổi tuyên truyền đã giúp những quy định pháp luật khô khan trở nên dễ tiếp nhận hơn.
Từ đồng bằng đến miền núi, từ bệnh viện đến biển đảo xa xôi, công tác chuẩn bị bầu cử đang cho thấy sự kết hợp chặt chẽ giữa chuyển đổi số và tinh thần phục vụ nhân dân. Đó cũng là cách để mỗi lá phiếu thực sự trở thành tiếng nói của cử tri, gửi gắm niềm tin vào những người đại diện xứng đáng nhất cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân.
TT (tổng hợp)