Người dân còn dè dặt với công chứng điện tử

Người dân dè dặt

Sau gần 8 tháng Luật Công chứng năm 2024 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025, nhiều người dân còn tâm lý dè dặt trước phương thức mới này. Ghi nhận tại Hải Phòng cho thấy, dù công chứng điện tử đã được triển khai tại một số tổ chức hành nghề công chứng, song hình thức công chứng truyền thống vẫn chiếm ưu thế. Phần lớn người dân khi thực hiện các giao dịch vẫn lựa chọn ký trực tiếp trên giấy, với tâm lý “cầm chắc” văn bản có dấu đỏ.

Chị Nguyễn Thị Minh ở phường Lê Chân (Hải Phòng) chia sẻ: “Tôi có nghe nói về công chứng điện tử, nhưng vẫn quen ký giấy. Cầm bản công chứng có dấu đỏ vẫn thấy chắc chắn hơn”.

Anh Đỗ Văn Long ở phường Gia Viên (Hải Phòng) cho rằng, với những giao dịch có giá trị lớn như bất động sản, việc chuyển sang môi trường điện tử “chưa yên tâm. Nếu xảy ra rủi ro kỹ thuật hoặc tranh chấp thì xử lý thế nào? Tôi vẫn lo bị giả mạo hoặc mất dữ liệu, nên chưa sẵn sàng thay đổi”.

Đây cũng là tâm lý chung của phần lớn người dân hiện nay khi vẫn lựa chọn công chứng giấy, thậm chí chưa biết cách sử dụng chữ ký số hoặc chưa từng được hướng dẫn thực hiện công chứng điện tử. Điều đó cho thấy khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn khá lớn.

Theo một số công chứng viên, nguyên nhân khiến người dân còn dè dặt với công chứng điện tử xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết là thói quen lâu năm với giấy tờ truyền thống, tạo nên rào cản tâm lý khi chuyển sang môi trường số. Bên cạnh đó, việc phổ biến, hướng dẫn sử dụng chữ ký số, tài khoản định danh điện tử vẫn còn hạn chế, nhất là đối với người lớn tuổi.

Ngoài ra, hạ tầng kỹ thuật và hệ thống dữ liệu giữa các cơ quan vẫn chưa thực sự đồng bộ. Việc xác thực danh tính điện tử, kết nối giữa căn cước công dân, VNeID và hệ thống công chứng còn có độ trễ, khiến quy trình đôi khi phải kết hợp cả điện tử và thủ công.

Ngoài ra, đa phần các cơ quan tiếp nhận thủ tục hành chính vẫn yêu cầu nộp bản giấy hoặc bản scan của bản giấy, chứ không phải bản công chứng điện tử khiến người dân gặp khó, làm giảm động lực chuyển đổi.

Cần nhiều giải pháp đồng bộ

Theo quy định của Luật Công chứng 2024, văn bản công chứng điện tử có giá trị pháp lý tương đương bản giấy, có giá trị chứng cứ và không phải chứng minh trước tòa án, trừ trường hợp bị tuyên vô hiệu. Việc thực hiện công chứng trên môi trường điện tử giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, giảm thủ tục giấy tờ, đồng thời nâng cao tính minh bạch, khả năng lưu trữ và tra cứu dữ liệu.

Ngoài ra, thực hiện công chứng điện tử cũng giúp cho các Công chứng viên nâng cao độ chính xác và an toàn trong nghiệp vụ và giúp cho các cơ quan chức năng kiểm soát dữ liệu giao dịch tài sản tốt hơn, phòng ngừa hiệu quả các hiện tượng cực trong hoạt động công chứng.

Hải Phòng hiện có 72 văn phòng công chứng và 2 phòng công chứng nhà nước, cũng là một trong những địa phương sớm triển khai công chứng điện tử. Hội Công chứng viên Hải Phòng cũng đã tổ chức các buổi tập huấn, triển khai luật mới tới hội viên. Đến nay đã có 11 tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố trang bị các nền tảng công nghệ hỗ trợ triển khai công chứng điện tử.

Là một trong 2 phòng công chứng nhà nước, Phòng Công chứng số 2 ở phường Chu Văn An (Hải Phòng) cũng nhanh chóng bắt kịp dòng chảy số, áp dụng phần mềm công nghệ để triển khai Luật Công chứng 2024 vào thực tiễn. Trưởng phòng Phòng Công chứng số 2 Lê Thị Dung cho biết phòng đã chủ động trang bị Nền tảng công chứng điện tử – eNotaryID để thực hiện việc công chứng điện tử theo Luật Công chứng 2024.

Thực tế tại Hải Phòng, có ghi nhận một số trường hợp khách hàng đề nghị làm bản công chứng điện tử, đặc biệt trong trường hợp các bên tham gia giao dịch ở hai địa phương khác nhau là có thể ký công chứng thông qua kết nối trực tuyến, không cần di chuyển. Tuy nhiên, số lượng này còn tương đối ít.

Ông Nguyễn Nhật Quang, Chủ tịch Hội Công chứng viên thành phố Hải Phòng nhận định công chứng điện tử là xu hướng tất yếu, giúp giảm áp lực hành chính, nâng cao độ chính xác và minh bạch trong hoạt động công chứng, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý kiểm soát tốt hơn các giao dịch tài sản. Ban Chấp hành Hội Công chứng viên thành phố Hải Phòng đang tích cực vận động các tổ chức hành nghề công chứng còn lại nhanh chóng triển khai việc công chứng điện tử, với mục tiêu là đến đầu quý 2 năm 2026, tất cả các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố đều đáp ứng được yêu cầu công chứng điện tử.

Hội Công chứng viên thành phố cũng đẩy mạnh tuyên truyền tới khách hàng, người dân để hiểu về thủ tục cũng như các tiện ích của công chứng điện tử mang lại.

Dù vậy, quá trình triển khai vẫn đặt ra nhiều thách thức. Việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa các tổ chức hành nghề công chứng, cơ quan tư pháp và cơ sở dữ liệu quốc gia vẫn đang trong quá trình hoàn thiện; chưa hình thành hệ thống đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Điều này ảnh hưởng đến việc tra cứu, xác minh và sử dụng văn bản công chứng điện tử trong các thủ tục liên quan như đăng ký đất đai, thuế.

Theo nhiều chuyên gia, để công chứng điện tử thực sự đi vào cuộc sống, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, đẩy mạnh xây dựng và liên thông cơ sở dữ liệu giữa các lĩnh vực công chứng, đất đai, thuế, dân cư, tạo quy trình xử lý khép kín, thuận tiện. Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn để người dân hiểu rõ giá trị pháp lý, tính an toàn của công chứng điện tử. Bên cạnh đó, cần có cơ chế hỗ trợ các tổ chức hành nghề công chứng đầu tư hạ tầng công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin.

Có thể thấy, công chứng điện tử là xu hướng tất yếu trong tiến trình xây dựng chính phủ số. Tuy nhiên, để phương thức này thực sự phát huy hiệu quả, ngoài việc hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng kỹ thuật, điều quan trọng là từng bước hình thành “niềm tin số” trong xã hội, tạo nền tảng để người dân yên tâm sử dụng.

HẢI VÂN