‘Sách số’ đang mở ra không gian đọc mới cho giới trẻ. Từ thiết bị cá nhân, việc đọc trở nên linh hoạt hơn, góp phần làm mới thói quen tiếp cận tri thức trong đời sống hiện đại.
Thư viện trong tay
Tan ca lúc gần 18 giờ, chị Đoàn Thị Thu Uyên, 28 tuổi ở phường Lê Thanh Nghị, nhân viên văn phòng tại một doanh nghiệp FDI ở Hải Phòng, không vội lướt mạng xã hội như trước. Trong khoảng nghỉ ngắn trước bữa tối, chị mở ứng dụng đọc sách trên điện thoại, tiếp tục vài trang còn dang dở.
“Công việc nhiều, thời gian bị chia nhỏ nên thời gian dành cho những cuốn sách ưa thích hạn hẹp dần. Thay vì phải cầm theo cuốn sách, lật giở từng trang, giờ tôi đọc sách điện tử. Tôi có thể đọc bất cứ khi nào, đầu giờ sáng, giờ nghỉ trưa ở văn phòng, trước bữa tối hoặc trước khi đi ngủ, dù chỉ 10 – 15 phút”, chị Uyên nói.
Không chỉ riêng chị Uyên, nhiều người trẻ đang hình thành thói quen đọc theo cách tương tự. Những cuốn sách không còn nằm trên giá, mà nằm trong điện thoại, máy tính bảng, sẵn sàng được mở ra trong những khoảng thời gian ngắn giữa nhịp sống bận rộn.
Việc đọc đang rời khỏi không gian cố định. Một cuốn sách có thể được mở trên xe bus, trong quán cà phê hay ngay tại nơi làm việc. Anh Nguyễn Duy, một người làm kinh doanh ở phường Thành Đông cho biết, thay vì mang theo sách giấy, anh đọc sách ngay trên điện thoại, thuận tiện và linh hoạt hơn.
Ở Hải Phòng, với lực lượng lao động trẻ đông đảo ở nhiều lĩnh vực, từ khối văn phòng, dịch vụ cho đến các khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI, cách đọc này ngày càng phổ biến. Nhịp sống bận rộn khiến quỹ thời gian dành cho việc đọc bị chia nhỏ. Việc mang theo một vài cuốn sách giấy để đọc trở nên khó duy trì, trong khi sách số lại phù hợp với những khoảng thời gian ngắn trong ngày. Không gian đọc vì thế được mở rộng theo từng thiết bị cá nhân. Một cuốn sách sau khi số hóa có thể đến với rất nhiều người đọc, không bị giới hạn bởi số bản in hay khoảng cách địa lý.
Cùng với đó, trải nghiệm đọc cũng thay đổi. Sách không chỉ là chữ viết, mà có thể tích hợp âm thanh, hình ảnh, thậm chí yếu tố tương tác. Xuất bản không còn chỉ dừng ở việc đưa sách đến tay người đọc mà tìm cách giữ họ ở lại lâu hơn với nội dung.
Công nghệ đọc cũng liên tục được cải tiến. Các thiết bị sử dụng màn hình mực điện tử giúp tái hiện cảm giác đọc gần với sách giấy, hạn chế ánh sáng xanh, hỗ trợ đọc lâu mà không mỏi mắt. Nhiều nền tảng tích hợp cả sách nói, sách tương tác, giúp người đọc có thêm lựa chọn.
Giữ người đọc ở lại với sách
Sự phát triển của sách số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là sự thay đổi trong cách hình thành và duy trì thói quen đọc. Thực tế cho thấy, người trẻ vẫn đọc, nhưng theo cách của thời đại số. Thay vì dành hàng giờ liên tục cho một cuốn sách, họ đọc theo từng khoảng thời gian ngắn, linh hoạt hơn, nhưng vẫn duy trì được sự tiếp cận với tri thức.
Theo thầy giáo Vũ Quốc Tuấn, giảng viên Trường Đại học Hải Dương, việc người trẻ chuyển sang sách số là xu hướng tất yếu. Điều quan trọng là nhu cầu đọc không mất đi mà đang thích nghi với điều kiện mới.
Ở góc độ rộng hơn, ngành xuất bản cũng đang chuyển mình để bắt kịp sự thay đổi này. Nhiều nhà xuất bản đã tham gia xuất bản điện tử với số lượng đầu sách số ngày càng tăng, thu hút lượng lớn người đọc trên môi trường mạng.
Không chỉ chuyển đổi định dạng, các đơn vị xuất bản và công nghệ đang xây dựng hệ sinh thái nội dung số. Sách có thể được đọc, nghe, thậm chí tương tác trên nhiều nền tảng, mang lại trải nghiệm đa dạng hơn cho người đọc.
Một điểm tích cực là nhận thức về bản quyền trong môi trường số đang dần được cải thiện. Nhiều độc giả trẻ lựa chọn sử dụng nội dung chính thống, qua đó góp phần tạo động lực cho tác giả và nhà xuất bản tiếp tục sáng tạo.
Cùng với đó, các mô hình thư viện số, nền tảng đọc trực tuyến cũng đang mở rộng cơ hội tiếp cận sách. Người đọc không còn phụ thuộc vào việc có sẵn sách giấy, mà có thể tìm thấy tri thức theo cách thuận tiện nhất với mình. Trong bối cảnh công nghệ phát triển, việc đọc không còn bị giới hạn bởi không gian hay thời gian. Người đọc có thêm nhiều cơ hội tiếp cận sách, từ đó duy trì và hình thành thói quen đọc trong đời sống hằng ngày.
“Ở một góc nhìn khác, sách số cũng là cách để giữ người đọc ở lại với sách trong môi trường đầy cạnh tranh của mạng xã hội và các nền tảng giải trí. Nếu không có sự chuyển dịch này, việc đọc có thể bị đẩy ra xa hơn trong đời sống của giới trẻ”, cô giáo Nguyễn Thị Hiếu, giáo viên môn ngữ văn Trường THPT Nam Sách (xã Nam Sách) nhận định.
Môi trường số cũng đặt ra những thách thức, như sự phân tán chú ý hay thói quen đọc nhanh. Nhưng đó cũng là giai đoạn chuyển tiếp khi cách tiếp cận tri thức đang được làm mới. Điều quan trọng không phải là đọc trên giấy hay trên màn hình, mà là không để thói quen đọc bị phai mờ. Khi việc đọc vẫn được duy trì dù dưới hình thức nào, văn hóa đọc nhờ đó vẫn có cơ hội được nuôi dưỡng và phát triển mạnh mẽ trong thế hệ trẻ.
HÀ KIÊN