Việc triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đang tạo ra chuyển biến rõ nét cho giáo dục Hải Phòng, từ phương thức ‘truyền thụ kiến thức’ sang ‘phát triển năng lực’.
Học tập chủ động
Thực tiễn tại nhiều trường học cho thấy, nhiều học sinh đã và đang hình thành thói quen học tập chủ động trong môi trường số. Việc sử dụng thiết bị công nghệ, truy cập học liệu trực tuyến, xem lại bài giảng, làm bài tập trên các nền tảng số… dần trở thành một phần của quá trình học tập hàng ngày.
Em Nguyễn Hoàng Triệu, học sinh lớp 11A10, Trường THPT Thái Phiên chia sẻ: “Trước đây, việc học của em chủ yếu từ các bài giảng trên lớp. Nhưng khi nhà trường triển khai học liệu số và hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS), em bắt đầu thay đổi cách học. Em thường đọc trước nội dung, xem video bài giảng, ghi chú những phần còn vướng để trao đổi thêm với giáo viên. Khi tự tìm hiểu trước, em cảm thấy mình tiếp thu bài nhanh hơn và có nhiều thời gian để đào sâu kiến thức thay vì chỉ nghe và chép như trước. Quan trọng hơn, nhờ vốn tiếng Anh tốt, em học được cách tự tìm tài liệu cả trong và ngoài nước, tự hệ thống kiến thức và tự giải quyết vấn đề, thay vì chờ giáo viên hướng dẫn hoàn toàn”.
Với Cao Quốc Khánh, học sinh Trường THPT Lê Hồng Phong, sự thay đổi lớn nhất với em hiện nay là không còn tiếp nhận kiến thức theo cách thụ động. “Môi trường học tập số khiến chúng em phải tự tìm hiểu, tự chọn lọc thông tin và chủ động trao đổi nhiều hơn. Khi đã chuẩn bị trước kiến thức, em thấy mình tự tin hơn trong tranh luận và nhìn nhận vấn đề đa chiều hơn. Em nghĩ tự học bây giờ không chỉ để biết bài mà là rèn khả năng thích ứng và tư duy độc lập”.
Với sự hỗ trợ của công nghệ số, học liệu điện tử và các nền tảng học tập trực tuyến, sự thay đổi hiện nay không chỉ nằm ở “công cụ học” mà sâu xa hơn là sự chuyển biến trong “cách học” của học sinh. Từ chỗ phụ thuộc chủ yếu vào bài giảng trên lớp, nhiều em đã hình thành thói quen chủ động tiếp cận kiến thức, biết xây dựng kế hoạch học tập, phân bổ thời gian, tự theo dõi tiến độ và điều chỉnh phương pháp học phù hợp. Đây cũng chính là những biểu hiện rõ nét của năng lực tự học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực mà Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra.
Tuy nhiên, quá trình này vẫn mang tính phân hóa rõ rệt. Theo cô Doãn Thị Trường Nhung, giáo viên Trường THPT Thái Phiên, bên cạnh nhóm học sinh đã thích ứng tốt, vẫn còn không ít em lúng túng trong việc lựa chọn học liệu, thiếu kỹ năng đánh giá thông tin và chưa hình thành được kế hoạch học tập cá nhân. Trong môi trường số, nếu thiếu năng lực tự học, học sinh rất dễ rơi vào trạng thái “tiếp cận nhiều nhưng chiếm lĩnh ít”, học mang tính đối phó, thiếu chiều sâu. Điều này cho thấy, năng lực tự học không tự hình thành từ việc “được cung cấp công nghệ”, mà cần được tổ chức, dẫn dắt và rèn luyện một cách có hệ thống.
Hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học
Trong tiến trình chuyển đổi số giáo dục, hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS) được xem là hạ tầng quan trọng để tổ chức hoạt động dạy học theo hướng mở và linh hoạt.
Theo cô Vũ Thị Bưởi, giáo viên Trường THPT Thái Phiên, ưu điểm của LMS là cho phép kết hợp giữa học trực tuyến và học trực tiếp. Trước đây, giáo viên phải giảng lại toàn bộ nội dung trên lớp. Tuy nhiên, với LMS, học sinh có thể tự học trước qua hệ thống bài giảng, còn trên lớp giáo viên sẽ tập trung hệ thống kiến thức, thảo luận, giải đáp thắc mắc và tăng cường luyện tập, giải quyết vấn đề.
Trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt trọng tâm phát triển phẩm chất, năng lực người học, nhất là năng lực tự học, cùng với xu hướng chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ thì việc ứng dụng hệ thống quản lý học tập trực tuyến trở thành yêu cầu tất yếu.
Tuy nhiên, khi triển khai tại các nhà trường còn nhiều hạn chế như học liệu chưa được tổ chức thành hệ thống, nội dung bài giảng chưa thực sự định hướng phát triển năng lực. Nhiều bài giảng mới dừng ở mức đăng tải tài liệu, thiếu thiết kế hoạt động học tập. Không ít giáo viên còn gặp khó khăn trong ứng dụng công nghệ, trong khi học sinh dù quen với môi trường trực tuyến nhưng kỹ năng tự học còn hạn chế, việc học vẫn mang tính đối phó…
Theo thầy Đặng Xuân Cường, giáo viên Trường THPT Kim Thành, trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục, việc ứng dụng hệ thống quản lý học tập trực tuyến là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực tự học cho học sinh. Tại đơn vị, nhà trường đã bước đầu triển khai hệ thống LMS, xây dựng bài giảng để học sinh tiếp cận. Trong thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục hoàn thiện, chuẩn hóa nội dung và quy trình triển khai nhằm nâng cao hiệu quả dạy học.
Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng, trong thời đại công nghệ số, việc học không còn bị giới hạn trong không gian lớp học truyền thống. Học sinh cần được trang bị năng lực tự học để thích ứng với môi trường học tập linh hoạt. Giáo viên cần chủ động xây dựng các bài giảng số có chất lượng, đủ khả năng dẫn dắt học sinh học tập mọi lúc, mọi nơi, hướng tới năng lực học tập suốt đời.
BÙI HẠNH