Làn sóng AI mở ra cơ hội tăng trưởng nhưng cũng nới rộng bất bình đẳng. Thu hẹp khoảng cách số là chìa khóa để các nước đang phát triển bứt phá.
.png)
Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại năng lực cạnh tranh kinh tế toàn cầu, nhưng lợi ích không được chia đều giữa các quốc gia. Thiếu hạ tầng, năng lượng và kỹ năng số khiến nhiều nền kinh tế có nguy cơ tụt lại phía sau.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), dòng vốn đầu tư vào AI đang làm gia tăng khoảng cách giữa các nền kinh tế. Mỹ và một số trung tâm sản xuất chip tại châu Á đang hưởng lợi từ xu hướng đầu tư mạnh vào công nghệ, trong khi nhiều quốc gia gặp khó khăn trong việc nắm bắt cơ hội.
Một trong những nguyên nhân chính là sự khác biệt về hạ tầng và khả năng tiếp cận công nghệ thông tin, internet. Tỷ lệ dân số sử dụng internet ở các nước thu nhập thấp hiện chỉ đạt 23%, thấp hơn nhiều so với mức 94% tại nhóm nước thu nhập cao.
Tại nhiều nước châu Phi, ngay cả khi khu vực sinh sống đã được phủ sóng mạng, người dân vẫn khó tiếp cận internet do không đủ khả năng chi trả cho điện thoại thông minh, gói dữ liệu hoặc thiếu kỹ năng công nghệ cơ bản.
AI có thể nới rộng khoảng cách phát triển
Sự phân hóa còn thể hiện ở năng lực phát triển và ứng dụng AI. Những hệ thống tiên tiến nhất hiện nay chủ yếu do một số ít quốc gia và tập đoàn công nghệ lớn xây dựng. Trong khi đó, nhiều nền kinh tế chưa thể khai thác hiệu quả AI vì thiếu điện lưới, hạ tầng internet, dữ liệu, nhân lực có kỹ năng và thể chế phù hợp.
Việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ cao giúp các quốc gia tăng sức hút đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và có cơ hội định hình những tiêu chuẩn công nghệ toàn cầu trong tương lai. Ngược lại, các nước chủ yếu gia công hoặc tiêu thụ sản phẩm AI có nguy cơ phụ thuộc vào nền tảng, dữ liệu và công nghệ từ bên ngoài.
Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cảnh báo, AI đang nhanh chóng trở thành động lực của kinh tế toàn cầu, song cũng làm sâu sắc thêm khoảng cách giữa những quốc gia theo kịp và những nước không bắt kịp tốc độ phát triển khoa học – công nghệ.
Nếu các rào cản về hạ tầng không được tháo gỡ, bất bình đẳng có thể tiếp tục gia tăng, đe dọa những thành quả phát triển mà thế giới đã đạt được trong nhiều thập niên. Bởi vậy, thách thức đặt ra không chỉ là thúc đẩy AI phát triển nhanh hơn, mà còn phải bảo đảm nhiều quốc gia có khả năng tiếp cận và hưởng lợi từ công nghệ này.
WBG đề xuất mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ số
Để giải quyết bài toán trên, chiến lược số vừa được Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG) công bố hướng tới hỗ trợ các nước đang phát triển mở rộng kết nối internet, giảm chi phí thiết bị và dữ liệu, nâng cao kỹ năng số, phát triển dịch vụ số và xây dựng nền tảng sẵn sàng tiếp nhận các cơ hội từ AI.
Theo định hướng này, công nghệ kỹ thuật số có thể góp phần cải thiện năng suất, mở rộng việc làm trong nhiều lĩnh vực như cơ sở hạ tầng, năng lượng, nông nghiệp, chăm sóc sức khỏe, du lịch và sản xuất.
Giới phân tích kỳ vọng sáng kiến của WBG sẽ cung cấp thêm công cụ để các nền kinh tế đang phát triển tham gia sâu hơn vào dòng chảy công nghệ toàn cầu, thay vì chỉ dừng ở vai trò gia công hoặc tiêu dùng.
Phó Chủ tịch cấp cao kiêm Chuyên gia kinh tế trưởng của WBG Indermit Gill cho biết, các nền kinh tế đang phát triển không nhất thiết phải đầu tư vào những mô hình AI khổng lồ hay xây dựng trung tâm dữ liệu quy mô lớn mới có thể hưởng lợi từ công nghệ này.
Thay vào đó, việc ứng dụng những công cụ AI nhỏ, chi phí thấp và phù hợp với nhu cầu thực tế có thể giúp cải thiện dịch vụ y tế, giáo dục, tư pháp, qua đó phục vụ hàng triệu người dân.
Tháo gỡ rào cản để không bỏ lỡ cơ hội AI
Theo các chuyên gia kinh tế, nếu hành động ngay từ bây giờ, AI có thể giúp các nước đang phát triển rút ngắn chặng đường phát triển kéo dài cả trăm năm xuống chỉ còn một thập niên.
Tuy nhiên, triển vọng này phụ thuộc vào khả năng giải quyết những điểm nghẽn căn bản, gồm nguồn cung năng lượng, hạ tầng kết nối và kỹ năng sử dụng công nghệ. Nếu các điều kiện thiết yếu không được cải thiện, lợi ích từ AI có thể tiếp tục tập trung ở những quốc gia vốn đã có ưu thế.
Trong bối cảnh AI ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với kinh tế và vị thế quốc gia, thu hẹp khoảng cách số trở thành yêu cầu cấp thiết. Mở rộng khả năng tiếp cận internet, giảm chi phí công nghệ và phát triển nguồn nhân lực số sẽ giúp nhiều nền kinh tế có thêm cơ hội khai thác tiềm năng của AI.
Thách thức đặt ra với cộng đồng quốc tế là làm sao để công nghệ trở thành động lực thu hẹp chênh lệch phát triển, thay vì tạo thêm những rào cản mới giữa các quốc gia.
QH (theo TTXVN)